Cad is brí le bochtaineacht agus le heisiamh sóisialta?


Print page

Cad is bochtaineacht ann?

Baineann an bhochtaineacht agus an t-eisiamh sóisialta leis na haoisghrúpaí go léir. Tá sé seo ilghnéitheach agus is gá freagairt ilbheartais chun dul i ngleic leis. Léirítear é seo i sainmhíniú na bochtaineachta agus an eisiaimh shóisialta a ghlac an rialtas in 1997:
Tá daoine thíos leis an mbochtaineacht má tá a n-ioncam agus a n-acmhainní (saolta, cultúrtha agus sóisialta) chomh neamhleor sin go gcuireann sé bac orthu saol a bheith acu ar a bhféachann sochaí na hÉireann trí chéile mar inghlactha. Féadfar daoine a fhágáil ar lár agus a imeallú ó thaobh a bheith rannpháirteach i ngníomhaíochtaí a mheastar gnách do dhaoine eile sa tsochaí.

Tá an sainmhíniú seo bailí fós agus tá sé mar bhonn agus mar thaca ag freagairt straitéiseach an Rialtais maidir le dul i ngleic leis an mbochtaineacht agus an eisiamh sóisialta mar a leagtar amach sa Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta um Chuimsiú Sóisialta 2007 – 2016.

Cad iad na téarmaí a úsáidtear?

Úsáidtear roinnt téarmaí a bhaineann leis an mbochtaineacht agus an eisiamh sóisialta go hidirmhalartach. Mar sin féin, tá míniúcháin dhifriúla acu mar a shainmhínítear thíos:

  • Déantar díothú a shainmhíniú mar riachtanais bhunúsacha an duine nach gcomhlíontar;
  • Is ionann bochtaineacht agus díothú mar gheall ar easpa acmhainní, idir saolta agus neamhshaolta, m.sh. ioncam, tithíocht, sláinte, oideachas, eolas agus cultúr. Teastaíonn tairseach chun é a thomas;
  • Is éard is eisiamh sóisialta ann gan a bheith in ann a bheith rannpháirteach sa tsochaí mar gheall ar easpa acmhainní a bhíonn ar fáil de ghnáth don phobal ginearálta. Féadfaidh sé tagairt a dhéanamh do dhaoine aonair, agus phobail mar chuid de chreat níos leithne, in éineacht le fadhbanna eile amhail ioncaim isle, drochthithíocht, timpeallachtaí ardchoireachta agus patrúin theaghlaigh;
  • Is coincheap comparáideach nó coibhneasta í éagthroime. Ní tomhas ar dhíothú nó bochtaineacht é agus ní gá tairseach. Is féidir éagthroime a bheith ann in éineacht le nó gan bochtaineacht. Ar an gcuma chéanna, is féidir bochtaineacht a bheith ann in éineacht le nó gan éagthroime;
  • Is féidir le hacmhainní a bheith pearsanta, laistigh den teaghlach, nó laistigh den tsochaí.

Conas is féidir linn an bhochtaineacht a thomhas?

Níl aon tomhas ar leith a thugann léargas cruinn ar an gceist maidir le díothú, bochtaineacht agus eisiamh sóisialta. Tá sé seo fíor, ach go háirithe, do thír cosúil le hÉirinn ina raibh mearfhás geilleagrach thar na deich mbliana a chuaigh thart. Mar sin, úsáidtear roinnt táscairí chun dul chun cinn a thomas maidir le cuimsiú sóisialta a bhaint amach ina gcuimsítear réimsí amhail ioncam, leibhéil díothaithe, luathfhágáil scoile, teaghlaigh atá amuigh as an obair, agus ionchas saoil. Úsáidtear táscairí cosúil leo siúd ag an leibhéal Eorpach chun léargas a fháil ar cheist na bochtaineachta agus an eisiaimh shóisialta ar fud na mBallstát. Ghlac Ballstáit an AE, i mí an Mheithimh 2006, sraith comhtháscairí athbhreithnithe um chuimsú sóisialta agus coimirce sóisialta. Seo a leanas na príomhtháscairí um chuimsiú sóisialta:

Ioncam

  • Ráta 'i mbaol na bochtaineachta'
  • Ráta 'i mbaol na bochtaineachta' ag tráth áirithe
  • Ráta 'i mbaol dianseasmhach na bochtaineachta'
  • Bearna 'i mbaol na bochtaineachta'
  • Ráta 'i mbaol na bochtaineachta' roimh aistrithe sóisialta
  • Spré maidir le tairseach 'i mbaol na bochtaineachta'
  • Baol na bochtaineachta agus tú ag obair
  • Cóimheas ioncaim S80/S20
  • Comhéifeacht Gini

Fostaíocht

  • Ráta dífhostaíochta lánaimseartha
  • Comhtháthú réigiúnach (spré rátaí fostaíochta réigiúnacha)
  • Teaghlaigh atá amuigh as obair
  • Bearna fostaíochta na n-inimearcach
  • Ag ceapadh táscairí maidir le hobair agus pá (sáinn na dífhostaíochta, sáinn na neamhghníomhaíochta, sáinn an phá ísil)

Oideachas

  • Luathfhágálaithe scoile
  • Daoine a bhfuil leibhéal íseal oideachais acu
  • Feidhmíocht íseal maidir le bunlitearthacht daltaí

Sláinte

  • Ionchas saoil maith
  • Folláine leanaí (le forbairt)

Tithíocht

  • Tithíocht (le forbairt)

Díothú

  • Díothú saolta (le forbairt)
  • Teorainneacha féintuairiscithe ar ghnáthghníomhaíochtaí

Is féidir tuilleadh faisnéise ar tháscairí um chuimsiú sóisialta an AE a fháil ar láithreán gréasáin an Choimisiúin Eorpaigh ag: http://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/indicators_en.htm

Cad iad na spriocanna a leagadh amach d'fhonn bochtaineacht a laghdú?

Ba í an sprioc a leagadh amach sa Straitéis Náisiúnta Frithbhochtaineachta Athbhreithnithe (2002) líon na ndaoine a bhíonn bocht go comhsheasmhach go dtí 2.0% faoi 2007 agus, más féidir, bochtaineacht chomhsheasmhach a dhíothú, mar a míníodh ag an am sin.

Bhí neamhleanúnachas mór idir An Suirbhé um Maireachtáil in Éirinn (SMÉ), a úsáideadh roimhe chun monatóireacht a dhéanamh ar dhul chun cinn, agus Suirbhé nua an AE ar Choinníollacha Ioncaim agus Maireachtála (AE-CIM), a tugadh isteach in 2003 agus, mar sin, níorbh fhéidir comparáid a dhéanamh idir treochtaí i mbochtaineacht chomhsheasmhach idir an dá shuirbhé.

Mar sin féin, bhí na leibhéil ísle dífhostaíochta leantacha agus na hacmhainní substaintiúla a díríodh ar leas sóisialach mar chomhartha go leanfadh an treocht a bhí ag dul i laghad, (ó 8.3% in 1994 go dtí 4.1% in 2001) agus go mbainfí amach an sprioc.

Is í sprioc fhoriomlán an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta um Chuimsiú Sóisialta tionchar cinniúnach a bheith aige ar bhochtaineacht chomhsheasmhach. Neartaíonn an sprioc nua, atá á leagadh amach, é seo, a bhaineann úsáid as sraith nua táscairí atá cothrom le data, atá níos réadúla agus a thagann le caighdeáin mhaireachtála inniu. Is í an sprioc nua:

Líon na ndaoine atá thíos leis an mbochtaineacht go comhsheasmhach a laghdú go dtí idir 2% go 4% faoi 2012, agus é mar aidhm aici an bhochtaineacht chomhsheasmhach a dhíothú faoi 2016, faoin sainmhíniú athbhreithnithe.

Léirítear taithí agus comhairle ó shaineolaithe sa sprioc nua go bhféadfadh sé a bheith deacair an bhochtaineacht chomhsheasmhach a laghdú go huile is go hiomlán. Íogaireacht agus oibiachtúlacht na gceisteanna suirbhé a úsáideadh chun díothacht a aithint is cúis leis seo go pointe. Fíoraíonn an mionlach suntasach daoine le hioncaim os cionn na tairsí sin a thuairiscíonn díothacht é seo de bhreis orthu siúd faoi bhun na tairsí bochtaine de 60%. D'fhéadfadh sé seo tarlú ar roinnt cúinsí amhail patrúin tomhaltais agus roghanna, nó caiteachas trom gan choinne. Glactar leis, áfach, go n-aithníonn an tomhas bochtaine comhsheasmhach iad siúd is leochailí go soiléir. Baineann deacrachtaí le spriocanna bochtaine a leagadh síos ar roinnt cúiseanna, mar a aithnítear sa chomhaontú náisiúnta um chomhpháirtíocht shóisialta Go dtí 2016, lena n-áirítear an stádas nua go leor AE-CIM. Mar sin féin, d'aontaigh an Rialtas agus na comhpháirtithe sóisialta go bhfuil sé tábhachtach spriocanna réadúla atá éasca a bhaint amach.
Déanfaidh an Rannóg um Chuimsiú Sóisialta athbhreithniú ar an gcur chuige foriomlán maidir le tomhas a dhéanamh ar an mbochtaineacht éifeachtach, a dtacóidh a nGrúpa Chomhairligh Theicniúil leis, Grúpa a thugann comhairle don Rannóg ar fhorbairt a straitéise sonraí. ​

Last modified:18/12/2012
 

 Application Forms

 
 

 Downloads