Iomarcaíocht - Ceisteanna Coitianta


Print page

Tugadh na Ceisteanna Coitianta seo chun dáta chun an tAcht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003 a chur san áireamh iontu, lena n-áirítear na hathruithe tábhachtacha a lean tús feidhme Ailt 7, 11 agus 12 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003 ón 10 Aibreán 2005.

Cuspóir eile a bhí leis an tabhairt chun dáta an tAcht um Chaomhnú Fostaíochta (Comhiomarcaíochtaí Eisceachtúla agus Nithe Gaolmhara) 2007 a chur san áireamh, acht ina mbaintear an foras aoise ar theidlíocht ar íocaíochtaí iomarcaíochta i gcás fostaithe a bhfuil 66 bliain d'aois slánaithe acu más é an 8 Bealtaine 2007 nó dáta níos déanaí ná é an Dáta Foirceannta.

Ceisteanna Coitianta

  1. Mura bhfuil an t-airgead agam chun an iomarcaíocht reachtúil iomlán a íoc le m'fhostaithe, ar chóir dom an méid is féidir liom a íoc leo?
  2. Má athraíonn an úinéireacht agus má fhágann duine post tráthnóna Dé hAoine chun dul isteach sa phost ceannann céanna maidin Dé Luain faoin úinéir nua, an iomarcaíocht é sin?
  3. An féidir cnapshuim iomarcaíochta agus cúiteamh as dífhostú éagórach araon a íoc le duine mar thoradh ar chás a thabhairt os comhair an Bhinse Achomhairc Fostaíochta?
  4. Cad a tharlaíonn nuair a chuirtear coinníollacha oibre difriúla ar fáil?
  5. An ngearrtar cáin ar chnapshuimeanna iomarcaíochta?
  6. Más rud é gur oibrigh duine le cuideachtaí éagsúla anuas trí na mblianta, cathain a thosaíonn an tseirbhís inríofa?
  7. Cad é an difríocht idir Gnáthbhreoiteacht agus Díobháil Cheirde agus cén difear a dhéanann sé do mo ríomhaireacht iomarcaíochta?
  8. Má bhíonn fostaí ar shaoire bhreoiteachta ar feadh 8 mí (agus 6 mhí de inríofa agus 2 mhí nach bhfuil inríofa), agus má fhilleann sé nó sí ar an obair ar feadh coicíse, abair, agus go dtéann sé nó sí ar saoire bhreoiteachta arís, an dtosaíonn an 6 mhí de sheirbhís inríofa arís ag an bpointe sin?
  9. An cuma an bhfuil tú os cionn 41 bliain d'aois nó faoina bhun, agus d'íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?
  10. Cad é an fhoirmle chaighdeánach i láthair na huaire chun íocaíocht iomarcaíochta a ríomh?
  11. I gcás ina raibh fostaí ag fáil Sochar Dífhostaíochta de bhrí gur leagadh as é nó í, nó go raibh sé ag gabháil d'obair ghearr-ama de bharr easpa oibre ina n-áit oibre, an mbíonn tionchar aige sin ar mhéid na híocaíochta iomarcaíochta a bheidh ag dul dó nó di?
  12. An gcuirtear neamhláithreacht ón obair i ngeall ar stailc san áireamh agus íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?
  13. Cén seasamh atá ag oibrithe a bhfuil conarthaí "cuspóir seasta" acu?
  14. An féidir fostaí a bhriseadh as a post fad a bhíonn sí ar Saoire Mháithreachais nó ar Saoire Mháithreachais Bhreise?
  15. An gcuirtear Saoire Mháithreachais, Saoire Mháithreachais Bhreise agus Saoire Tuismitheora san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?
  16. An gcuirtear Saoire Uchtála san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?
  17. An gcuirtear Saoire Cúramóra san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?
  18. Cad iad na cearta iomarcaíochta atá ag oibrithe páirtaimseartha?
  19. Cad iad na cearta iomarcaíochta atá ag fostaithe a théann ag obair thar lear?
  20. Mura dtugtar dóthain fógra iomarcaíochta d'oibrí, m.sh. má deirtear leo ar an Máirt, an chéad lá den mhí, go mbeidh siad iomarcach ar an Déardaoin, an 3ú lá den mhí, agus má thugtar airgead dóibh mar chúiteamh don fhógra coicíse atá ag dul dóibh (íocaíocht in áit fógra), cén dáta foirceannta a chuirtear ar an RP50?
  21. An mbíonn iomarcaíocht i gceist i gcónaí nuair a eisítear foirm P45?
  22. Má dhéantar fostaí a leagan as nó a chur ar obair ghearr-ama ar feadh níos mó ná 4 seachtaine as a chéile, nó 6 seachtaine go neamhleanúnach, ach go mbíonn na sé seachtaine laistigh de thréimhse 13 seachtaine, an mbíonn an fostaí sin i dteideal íocaíocht iomarcaíochta?
  23. Má fhaigheann fostaí teach nó áiseanna feighlí linbh mar shochar comhchineáil, conas a ríomhtar é sin don RP50 (ríomh na cnapshuime iomarcaíochta reachtúla)?
  24. I gcás ina n-oibríonn fostaí i ngníomhaireacht, agus ina bhfuil conradh ag an ngníomhaireacht le cuideachta, cé acu an fostóir iarbhír?
  25. Cad iad na teorannuithe ama nuair a bhítear ag cur isteach ar aisíoc aíocht nó ar chnapshuim?
  26. An mbíonn printísigh i dteideal cnapshuimeanna?
  27. Céard is tascoibrí ann?
  28. Conas a ríomhtar pá seachtainiúil tascoibrithe le haghaidh iomarcaíochta?
  29. Cén rogha atá ag fostaí má agóidíonn an fostóir in aghaidh cheart an fhostaí ar chnapshuim?
  30. Cad a tharlaíonn má dhiúltaíonn fostóir iomarcaíocht a íoc?
  31. An mbíonn oibrithe séasúracha i dteideal íocaíochtaí iomarcaíochta?
  32. Cad é an tréimhse íosta fógra is gá d'iomarcaíocht?
  33. Cá mhéad é an pá íosta agus cén difear a dhéanann sé d'íocaíocht iomarcaíochta?
  34. Má thagann duine ar ais ó shos gairme, an féidir leo íocaíocht iomarcaíochta a fháil?
  35. Agus cnapshuim iomarcaíochta á ríomh, céard é an pá uasta sa tseachtain is gá a úsáid?
  36. Cén difear a dhéanann "laethanta barrachais" (Alt 11 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 2003, maidir le gach iomarcaíocht a fhógraítear an 10 Aibreán 2005 nó dá éis) agus íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?
  37. Cad is comhiomarcaíocht ann, i gcomparáid le gnáthiomarcaíocht?
  38. An bhfuil fostaithe i scéimeanna FÁS/FP/JI i dteideal íocaíochtaí iomarcaíochta?
  39. An gá don fhostóir foirm iarratais iomarcaíochta, RP50, a chur isteach, nuair a bhíonn an teidlíocht reachtúil iomarcaíochta á íoc le fostaí/fostaithe cáilithe?

1. Mura bhfuil an t-airgead agam chun an iomarcaíocht reachtúil iomlán a íoc le m'fhostaithe, ar chóir dom an méid is féidir liom a íoc leo?

Níor chóir. Mura bhfuil ar do chumas an chnapshuim reachtúil iomlán a íoc le fostaí/fostaithe, déanfaidh an Roinn an íocaíocht as an gCiste Árachais Shóisialaigh, ar choinníoll go gcuireann an fostóir fianaise ar fáil nach bhfuil ar a chumas an íocaíocht a dhéanamh. Glacfar mar fhianaise le cuntais a iniúchadh le déanaí nó Ráiteas ar Ghnóthaí a shínigh cuntasóir/iniúchóir. Tiocfaidh an Roinn ansin chun bheith ina chreidiúnaí tosaíochta ag an bhfostóir agus beidh 40% (má chríochnaigh an fhostaíocht roimh Ean 2012), 85% (má chríochnaigh an fhostaíocht idir 1 Eanáir 2012 agus 31 Eanáir 2012) nó 100% (má chríochnaigh an fhostaíocht an 1 Eanáir 2013 nó dá éis) de mhéid na cnapshuime le haisíoc ag an bhfostóir leis an gCiste Árachais Shóisialaigh.

2. Má athraíonn an úinéireacht agus má fhágann duine post tráthnóna Dé hAoine chun dul isteach sa phost ceannann céanna maidin Dé Luain faoin úinéir nua, an iomarcaíocht é sin?

Ní hea. Faoin reachtaíocht um Aistriú Gnóthas, ba chóir do na húinéirí nua na fostaithe a athfhostú, gan briseadh seirbhíse. Ar ndóigh, má dhéanann na húinéirí nua atheagrú iomlán, a athraíonn coinníollacha oibre na bhfostaithe go héifeachtach, ansin is féidir go mbeadh cás iomarcaíochta ann.

3. An féidir cnapshuim iomarcaíochta agus cúiteamh as dífhostú éagórach araon a íoc le duine mar thoradh ar chás a thabhairt os comhair an Bhinse Achomhairc Fostaíochta?

Ní féidir an dá rud a éileamh. Déantar iomarcaíocht ort nó bristear as do phost thú. I gcás iomarcaíochta, bíonn deireadh leis an bpost féin, de dheasca dúnadh, leachtú, cuíchóiriú etc. Leagtar béim in Alt 5 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003 ar an mbaint idir an iomarcaíocht agus an obair, trí iomarcaíocht a mhíniú mar rud a thiteann amach "ar chúis amháin nó níos mó nach mbaineann leis an bhfostaí i dtrácht". I gcás dífhostú, iarrtar ar fhostaí an post a fhágáil, cibé go cóir nó go héagórach, agus gabhann duine éigin eile a áit chun an obair chéanna a dhéanamh.

4. Cad a tharlaíonn nuair a chuirtear coinníollacha oibre difriúla ar fáil?

De ghnáth, i gcás ina gcuirtear téarmaí agus coinníollacha ar fáil nach ionann iad agus na téarmaí agus na coinníollacha atá ann cheana, ní mór "fostaíocht oiriúnach" a thairiscint don fhostaí sin. Ina éagmais sin, dhealródh sé go raibh cás iomarcaíochta i gceist .i. cás ina bhfuil meath ábhartha ar théarmaí agus coinníollacha na fostaíochta.

5. An ngearrtar cáin ar chnapshuimeann iomarcaíochta?

Ní ghearrtar cáin ar bith ar chnapshuimeanna reachtúla iomarcaíochta, agus caithfear an chnapshuim sin a íoc, de réir dlí. Ní ghearrtar cáin ach amháin ar íocaíocht atá de bhreis ar an íocaíocht reachtúil (íocaíocht ex-gratia), nuair a sháraíonn an íocaíocht sin méid áirithe. Gheofar breis eolais air sin ó Oifig Faisnéise Lárnach Teileafóin na gCoimisinéirí Ioncaim ag 1890 60 50 90.

6. Más rud é gur oibrigh duine le cuideachtaí éagsúla anuas trí na mblianta, cathain a thosaíonn an tseirbhís inríofa?

Ag tús na fostaíochta sa chuideachta dheiridh, ach amháin más fo-chuideachta den chuideachta roimhe sin é; i gcás mar sin thosódh sé ag tús na fostaíochta sa chuideachta roimhe sin.

7. Cad é an difríocht idir Gnáthbhreoiteacht agus Díobháil Cheirde agus cén difear a dhéanann sé do mo ríomhaireacht iomarcaíochta?

Ciallaíonn gnáthbhreoiteacht breoiteacht a fhaigheann daoine sa ghnáthchúrsa m.sh. an fliú. Bíonn an chéad 26 seachtain de shaoire ghnáthbhreoiteachta inríofa don chnapshuim iomarcaíochta, ach bíonn na 52 seachtain iomlána inríofa i gcás díobháil cheirde (díobháil a bhaineann leis an obair – timpiste nó díobháil ag an obair).

IARRTAR ORT A CHUR SAN ÁIREAMH I GCÁS GACH IOMARCAÍOCHTA A DHEARBHAÍTEAR/A FHÓGRAÍTEAR AN 10 AIBREÁN 2005 NÓ DÁ ÉIS, nach mbaineann seirbhís neamh-inríofa ach amháin le tréimhse 3 bliana ag críochnú ar dháta an fhoirceannta. Níl aon tréimhse sheirbhíse neamh-inríofa ann roimh an tréimhse 3 bliana seo.

8. Má bhíonn fostaí ar shaoire bhreoiteachta ar feadh 8 mí (agus 6 mhí de inríofa agus 2 mhí nach bhfuil inríofa), agus má fhilleann sé nó sí ar an obair ar feadh coicíse, abair, agus go dtéann sé nó sí ar saoire bhreoiteachta arís, an dtosaíonn an 6 mhí de sheirbhís inríofa arís ag an bpointe sin?

Tosaíonn. Is féidir le fostaí dul ar saoire bhreoiteachta, filleadh ar an obair, dul ar saoire bhreoiteachta arís, agus filleadh arís, agus i ngach cás bíonn an 6 mhí de shaoire bhreoiteachta inríofa. Arís, ní raibh aon tréimhse sheirbhíse neamh-inríofa ann roimh an tréimhse 3 bliana seo den fhostaíocht dheireanach.

9. An cuma an bhfuil tú os cionn 41 bliain d'aois nó faoina bhun, agus d'íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?

Is cuma, ó tháinig na rátaí nua iomarcaíochta nua i bhfeidhm an 25 Bealtaine 2003 trí Alt 10 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003. I dtaca le hiomarcaíochtaí a fógraíodh don Roinn seo roimh an 25 Bealtaine 2003 bhí modh ríomhaireachta eile i bhfeidhm, mar seo a leanas: baineadh úsáid as pá iomlán seachtain iomlán i gcás gach bliain seirbhíse os cionn 41 bliain chun an iomarcaíocht reachtúil a ríomh, murab ionann agus staid na bhfostaithe a bhí faoi 41 bliain, ar bunaíodh a n-íocaíochtaí iomarcaíochta siúd ar phá leathsheachtaine. Cuireadh seachtain bhónais in éineacht leis sin.

10. Cad é an fhoirmle chaighdeánach i láthair na huaire chun íocaíocht iomarcaíochta a ríomh?

Faoin Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 2003, fostaí cáilithe a fhógraítear ina oibrí iomarcach an 25 Bealtaine 2003 nó dá éis, tá sé nó sí i dteideal íocaíocht iomarcaíochta reachtúil dhá sheachtain i gcás gach bliain seirbhíse idir 16 bliana d’aois agus 66 bliain d’aois. Fostaithe a bhfuil 66 bliain d'aois slánaithe acu agus ar chríochnaigh a bhfostaíocht an 8 Bealtaine 2007 nó dá éis, tá siad i dteideal íocaíocht iomarcaíochta faoi na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967-2007. Cuireadh seachtain bhónais in éineacht leis sin. Bunaítear an íocaíocht seo ar fad ar phá comhlán faoi réir €600 de "shíleáil" (ón 1 Eanáir 2005 – ba é €507.90 an tsíleáil roimhe sin). Déantar an tsíleáil a choigeartú gach cúpla bliain.

11. I gcás ina raibh fostaí ag fáil Sochar Dífhostaíochta de bhrí gur leagadh as é nó í, nó go raibh sé ag gabháil d'obair ghearr-ama de bharr easpa oibre ina n-áit oibre, an mbíonn tionchar aige sin ar mhéid na híocaíochta iomarcaíochta a bheidh ag dul dó nó di?

Bíonn. Más leagan as é, ní áirítear tréimhse an leagtha as le haghaidh iomarcaíochta, is é sin, ní mór é a fhágáil as an áireamh agus líon na mblianta seirbhíse á ríomh chun méid na hiomarcaíochta a fháil. Ach cuirtear tréimhsí gearr-ama san áireamh. Mar a dúradh cheana, ní bhaineann sé seo ach le tréimhse trí bliana a chríochnaíonn ar dháta an fhoirceannta (i gcás iomarcaíochtaí a fógraíodh an 10 Aibreán 2005 nó dá éis). Ní raibh aon tréimhse sheirbhíse neamh-inríofa ann roimh an tréimhse 3 bliana seo den fhostaíocht dheireanach.

12. An gcuirtear neamhláithreacht ón obair i ngeall ar stailc san áireamh agus íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?

Ní chuirtear. Féachtar air mar sheirbhís neamh-inríofa (arís, sna trí bliana deiridh seirbhíse amháin).

13. Cén seasamh atá ag oibrithe a bhfuil conarthaí "cuspóir seasta" acu?

Leis an Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta seo cosnaítear cearta iomarcaíochta oibrí atá fostaithe ar chonradh '"cuspóir seasta", is é sin, nuair nárbh fhéidir fad an chonartha a chinneadh ag an tús. Mura ndéantar an conradh a athnuachan tar éis an cuspóir a bheith bainte amach, d'fhéadfadh iomarcaíocht a bheith i gceist, má bhíonn deireadh leis an gconradh.

Tá foráil ann cheana faoi Alt 9(1)(b) den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 1967 le haghaidh conarthaí téarma seasta ina dtagann staid iomarcaíochta chun cinn i gcás ina n-éagann conradh téarma seasta gan é a athnuachan faoi na coinníollacha céanna nó faoi choinníollacha comhchosúla.

14. An féidir fostaí a bhriseadh as a post fad a bhíonn sí ar Saoire Mháithreachais nó ar Saoire Mháithreachais Bhreise?

Ní féidir Fógra Iomarcaíochta (san áireamh in RP50) a eisiúint fad a bhíonn bean ar Saoire Mháithreachais nó ar Saoire Mháithreachais Bhreise. Is é an tÚdarás um Chomhionannas na saineolaithe ar an ábhar seo agus is féidir glaoch orthu ag (01) 4173333. (Glao Áitiúil – 1890 24 55 45).

15. An gcuirtear Saoire Mháithreachais, Saoire Mháithreachais Bhreise agus Saoire Tuismitheora san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?

Ón 1 Márta 2007 cuirtear na chéad 26 seachtain de shaoire mháithreachais san áireamh go hiomlán le haghaidh iomarcaíochta (suas ó 22 seachtain ón 1 Márta 2006). Ina theannta sin, i gcás iomarcaíochtaí a fhógraítear/a dhearbhaítear an 10 Aibreán 2005 nó dá éis, cuirtear saoire mháithreachais bhreise san áireamh, leis. Baineann na coinníollacha céanna le saoire chosanta nó saoire chúram leanbh nuabheirthe laistigh de chiall an Achta um Chosaint Mháithreachais 1994. Arís, ní bhaineann sé seo ach leis an tréimhse trí bliana díreach roimh fhoirceannadh na fostaíochta. Tá neamhláithreacht ar bith roimhe sin (i gcás gach iomarcaíocht a fógraíodh/a dearbhaíodh an 10 Aibreán 2005 nó dá éis) inríofa go hiomlán.

Tá na 14 seachtaine de shaoire tuismitheora inríofa go hiomlán le haghaidh iomarcaíochta (faoin Acht um Shaoire do Thuismitheoirí 1998). Is amhlaidh i gcás saoire force majeure laistigh de chiall an Achta um Shaoire do Thuismitheoirí 1998. Arís, tá feidhm ag an riail trí bliana dá dtagraítear thuas maidir leis seo.

16. An gcuirtear Saoire Uchtála san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?

Cuirtear. Ón 1 Márta 2007 i leith, tá an chéad 24 seachtain de Shaoire Uchtála inríofa (20 seachtain roimhe sin) faoin Acht um Shaoire Uchtála 1995 (leasaithe). Tá na 16 seachtain de Shaoire Uchtála (neamhíoctha) inríofa chomh maith.

Arís, tá feidhm ag an riail trí bliana dá dtagraítear thuas maidir leis seo.

17. An gcuirtear Saoire Cúramóra san áireamh agus íocaíochtaí iomarcaíochta á ríomh?

Cuirtear. Tá Saoire Cúramóra, suas go 104 seachtain ar a mhéad maidir le duine amháin atá ag fáil cúraim, inríofa. Arís, tá feidhm ag an riail trí bliana: níl aon seirbhís neamh-inríofa ann ach amháin i gcás na trí bliana dheireanacha seirbhíse. Tá gach neamhláithreacht roimhe sin inríofa go hiomlán.

18. Cad iad na cearta iomarcaíochta atá ag oibrithe páirtaimseartha?

Faoin Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003 tugadh cearta d'oibrithe páirtaimseartha ar íocaíocht iomarcaíochta reachtúil trí na riachtanais árachais maidir le hiomarcaíocht a leasú, rud a thug cearta comhionanna dóibh faoin na hAchtanna Leasa Shóisialaigh agus faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha) 2001. Tá sé seo ar aon dul le forálacha Acht 2001 nach féidir cóir is lú fabhar a thabhairt d'fhostaithe páirtaimseartha i gcomparáid le fostaithe lánaimseartha ó thaobh coinníollacha fostaíochta. Go háirithe, aithnítear cearta oibrithe ar iomarcaíocht reachtúil sna cásanna seo a leanas: a) fostaíocht ócáideach, (b) fo-fhostaíocht (i gcás ina mbraitheann duine ar fhostaíocht eile dá shlí bheatha) agus (c) fostaíocht neamhshuntasach .i. ar phá an-íseal.

19. Cad iad na cearta iomarcaíochta atá ag fostaithe a théann ag obair thar lear?

Faoin Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003, fostaithe a théann i mbun oibre i gcuideachta thar lear, a oibríonn ann ar feadh tamaill agus a aistrítear chuig brainse den chuideachta nó de chuideachta cleamhnaithe i bPoblacht na hÉireann agus a oibríonn anseo dhá bhliain ar a laghad sula ndéantar iomarcach iad, áireofar a gcuid seirbhíse ar fad agus a dteidlíocht ar íocaíocht iomarcaíochta reachtúil á ríomh.

20. Mura dtugtar dóthain fógra iomarcaíochta d'oibrí, m.sh. má deirtear leo ar an Máirt, an chéad lá den mhí, go mbeidh siad iomarcach ar an Déardaoin, an 3ú lá den mhí, agus má thugtar airgead dóibh mar chúiteamh don fhógra coicíse atá ag dul dóibh (íocaíocht in áit fógra), cén dáta foirceannta a chuirtear ar an RP50?

Úsáidtear an dáta a bheadh infheidhme dá mba rud é gur comhlíonadh an tréimhse fógra iomlán .i. Dé Máirt an 15ú lá.

21. An mbíonn iomarcaíocht i gceist i gcónaí nuair a eisítear foirm P45?

Ní bhíonn. Ciallaíonn P45 i gcásanna áirithe go bhfuil duine á leagan as ar feadh tréimhse.

22. Má dhéantar fostaí a leagan as nó a chur ar obair ghearr-ama ar feadh níos mó ná 4 seachtaine as a chéile, nó 6 seachtaine go neamhleanúnach, ach go mbíonn na sé seachtaine laistigh de thréimhse 13 seachtaine, an mbíonn an fostaí sin i dteideal íocaíocht iomarcaíochta?

Bíonn, féadann an fostaí cnapshuim iomarcaíochta a éileamh, ar choinníoll nach ndéanann an fostóir frithéileamh trí 13 seachtaine d'fhostaíocht leanúnach a thairiscint. Mar sin féin, ní féidir leis an bhfostaí fógra faoin reachtaíocht Fógra Íosta a éileamh ansin, de bhrí go meastar gur fhág siad an post dá dheoin nó dá deoin féin.

23. Má fhaigheann fostaí teach nó áiseanna feighlí linbh mar shochar comhchineáil, conas a ríomhtar é sin don RP50 (ríomh na cnapshuime iomarcaíochta reachtúla)?

Is faoin bhfostóir agus faoin bhfostaí atá sé figiúirí a aontú eatarthu le haghaidh costais chíosa agus feighlí linbh, a chuirfear isteach san fhoirm mar shochair chomhchineáil seachtainiúla.

24. I gcás ina n-oibríonn fostaí i ngníomhaireacht, agus ina bhfuil conradh ag an ngníomhaireacht le cuideachta, cé acu an fostóir iarbhír?

De ghnáth, is é an té a íocann an pá an fostóir. Mar sin má íocann an ghníomhaireacht an pá, meastar gurb é atá freagrach as íocaíocht iomarcaíochta reachtúla a dhéanamh.

25. Cad iad na teorannuithe ama nuair a bhítear ag cur isteach ar aisíocaíocht nó ar chnapshuim?

Sé mhí i gcás aisíocaíochta (ón dáta a íocann an fostóir an chnapshuim) agus 52 seachtain (bliain amháin) i gcás cnapshuime, cé go bhfuil sé de chumhacht ag an mBinse Achomhairc Fostaíochta an spriocdháta don chnapshuim a shíneadh ó 52 seachtain go 104 seachtain. Tá feidhm ag an sprioc-am 52 seachtain maidir le héileamh a dhéanamh ar an bhfostóir (Foirm 77) agus le héileamh a dhéanamh ar an EAT i gcás ina n-agóidíonn an fostóir íoc na hiomarcaíochta.

26. An mbíonn printísigh i dteideal cnapshuimeanna?

Bíonn, ar choinníoll go gcomhlíonann siad na gnáthchoinníollacha, is iad sin a bheith idir 16 agus 66 bliain d'aois, a bheith inárachais go hiomlán faoi na hAchtanna Leasa Shóisialaigh etc. Fostaithe a bhfuil 66 bliain slánaithe acu agus ar chríochnaigh a bhfostaíocht an 8 Bealtaine 2007 nó dá éis, tá siad i dteideal íocaíocht iomarcaíochta faoi na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967-2007. Mar sin féin, ar chríoch na bprintíseachtaí, bíonn mí amháin ag fostóirí chun printísigh a bhriseadh as a bpoist gan iomarcaíocht a íoc leo. Má choinnítear fostaí i bpost níos faide ná mí tar éis printíseacht a chríochnú, áirítear an tréimhse a caitheadh mar phrintíseach os cionn 16 bliana d’aois agus an chnapshuim iomarcaíochta á ríomh, má thagann sé/sí chun bheith iomarcach níos faide anonn.

27. Céard is tascoibrí ann?

Is éard is tascoibrí ann oibrí a mbraitheann a phá nó a pá ar an méid oibre a dhéanann siad m.sh. duine a mhaireann ar bhónais, coimisiúin etc. i gcomórtas le duine a bhfuil ráta socraithe pá sa tseachtain aige nó aici, mar is iondúil i gcás fhormhór an phobail.

28. Conas a ríomhtar pá seachtainiúil tascoibrithe le haghaidh iomarcaíochta?

Téann tú siar 13 seachtain ó dháta an fhoirceannta. Ansin, téann tú siar 26 seachtain ón dáta sin, agus ríomhtar an pá iomlán don tréimhse 26 seachtain sin, agus iomlán na n-uaireanta a oibríodh. Roinntear an pá iomlán ar líon na n-uaireanta chun an pá san uair a fháil. Ríomhtar an pá seachtainiúil le haghaidh iomarcaíochta tríd an ráta seo san uair a mhéadú faoi ghnáthlíon na n-uaireanta oibre sa tseachtain.

Níor mhiste a rá nach gcomhairtear seachtain "folamh" ná seachtainí "folmha" le haghaidh iomarcaíochta, is é sin, seachtain nó seachtainí nár oibríodh le linn na 26 seachtain i dtrácht, agus comhairtear an tseachtain nó na seachtainí is déanaí, ag comhaireamh siar, ina n-ionad sin.

29. Cén rogha atá ag fostaí má agóidíonn an fostóir in aghaidh cheart an fhostaí ar chnapshuim?

Féadann siad cás a thabhairt os comhair an Bhinse Achomhairc Fostaíochta faoi na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967 go 2003. Is comhlacht neamhspleách é an Binse a chumasaíonn do dhaoine aonair leigheas a lorg, go tapa cothrom neamhchostasach, ar sháruithe líomhanta ar a gcearta reachtúla, lena n-áirítear a gceart ar íocaíocht iomarcaíochta ceart reachtúil.

30. Cad a tharlaíonn má dhiúltaíonn fostóir iomarcaíocht a íoc?

Ní mór don fhostaí Foirm 77 a sheoladh chuig an bhfostóir ar an gcéad dul síos, ag déanamh iarratais ar íocaíocht iomarcaíochta. Má dhiúltaíonn an fostóir i gcónaí, ach go dtoilíonn sé foirm RP50 a líonadh isteach agus a shíniú, trína n-admhaítear ceart an fhostaí ar íocaíocht, i gcomparáid le híocaíocht a dhéanamh, iarbhír, féadfaidh an fostaí iarratas a dhéanamh chuig an Rannóg Íocaíochtaí Iomarcaíochta den Roinn ag iarraidh íocaíochta ón gCiste Árachais Shóisialaigh. Mura dtoilíonn fostóir Foirm FP50 a shíniú is féidir le fostaí iarratas a dhéanamh chuig an EAT. Má éiríonn leis, is féidir leis iarraidh ar an bhfostóir, sa chéad áit, an iomarcaíocht a íoc. Má dhiúltaíonn sé arís, is féidir leis iarratas a dhéanamh ar an Rannóg Iomarcaíochta ar íocaíocht ón gCiste Árachais Shóisialaigh. Ní dhéanfar íocaíocht as an gCiste Árachais Shóisialaigh ach amháin nuair a bheidh doiciméadú faighte ón bhfostóir a chruthaíonn nach bhfuil ar a chumas nó ar a cumas an íocaíocht a dhéanamh.

31. An mbíonn oibrithe séasúracha i dteideal íocaíochtaí iomarcaíochta?

Ní bhíonn, ach amháin ag gnáth-am tosaigh na hoibre séasúraí. Bíonn siad i dteideal iomarcaíochta mura n-athfhostaítear iad, ach sin é an t-aon am amháin ina mbíonn teidlíocht acu air.

32. Cad é an tréimhse íosta fógra is gá d'iomarcaíocht?

Fógra coicíse i gcás fostaí a bhfuil idir dhá bhliain agus cúig bliana seirbhíse aige/aici (ní mór dhá bhliain seirbhíse ar a laghad a bheith ag fostaí chun cáiliú le haghaidh iomarcaíochta). Fógra ceithre seachtaine i gcás fostaí a bhfuil idir cúig bliana agus deich mbliana seirbhíse aige/aici, fógra sé seachtaine i gcás fostaí a bhfuil idir deich mbliana agus cúig bliana déag seirbhíse aige/aici agus fógra ocht seachtaine i gcás fostaithe a bhfuil os cionn 15 bliana seirbhíse acu.

A fhad a bhaineann sé leis an Rannóg Íocaíochtaí Iomarcaíochta, is é an príomhriachtanas fógra coicíse a bheith tugtha. Déantar coinníoll de sin sa reachtaíocht iomarcaíochta. Déantar coinníoll de na tréimhsí fógra is faide ná sin sna hAchtanna um Fhógra Íosta agus Téarmaí Fostaíochta 1973 go 2001, agus is é an Rannóg Cearta Fostaíochta (Teach Mac Daibhéid, Bóthar Adelaide), a riarann iad.

33. Cá mhéad é an pá íosta agus cén difear a dhéanann sé d'íocaíocht iomarcaíochta?

Le héifeacht ón 1 Iúil 2007 is é €8.65 an ráta íosta pá náisiúnta d'oibrí fásta a bhfuil taithí aige. Ar Fhoirm RP50, níor chóir go mbeadh an pá comhlán iomlán seachtainiúil (a thaispeántar i roinn 2 ar chúl na foirme) roinnte ar líon na n-uaireanta a oibríodh sa tseachtain (ar thosach na foirme) níos lúná an pá íosta atá i bhfeidhm. Má bhíonn sé níos lú, is ganníocaíocht é, agus ní bheidh an fostóir i dteideal a aisíocaíocht de 60% go dtí go n-íoctar an t-iomlán.

34. Má thagann duine ar ais ó shos gairme, an féidir leo íocaíocht iomarcaíochta a fháil?

Is féidir, ar choinníoll go gcomhlíonann siad gach coinníoll eile m.sh. a bheith os cionn 16 bliana d'aois, 2 bhliain seirbhíse, a bheith i bhfostaíocht ar fostaíocht inárachais é etc. Faoi Alt 12(b) den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 2003, tá neamhláithreachtaí de chineál sos gairme "atá údaraithe ag an bhfostóir" inríofa go hiomlán le haghaidh iomarcaíochta i gcás iomarcaíochtaí a fhógraítear/a dhearbhaítear ón 10 Aibreán 2005 (roimhe sin, ní raibh neamhláithreachtaí den sórt sin inríofa ach amháin le haghaidh 13 seachtaine as 52 seachtain).

35. Agus cnapshuim iomarcaíochta á ríomh, céard é an pá uasta sa tseachtain is gá a úsáid?

I gcás fostaithe a fuair fógra iomarcaíochta ón 1 Eanáir 2005, is é €600 sa tseachtain an figiúr uasta (an "tsíleáil" mar a thugtar air go minic (€507.90 roimhe sin)). Tugtar neamhaird ar aon ioncam os a chionn sin agus an iomarcaíocht á ríomh.

36. Cén difear a dhéanann "laethanta barrachais" (Alt 11 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 2003, maidir le gach iomarcaíocht a fhógraítear an 10 Aibreán 2005 nó dá éis) agus íocaíocht iomarcaíochta á ríomh?

An seanchóras a bhí ann roimh an 10 Aibreán 2005 chun laethanta "barrachais" m.sh. 3 bliana agus 12 lá a ríomh, braitheadh go raibh sé róchasta agus go mbíodh sé míchothrom uaireanta. Bhraith sé ar cibé ar sháraigh na laethanta "barrachais" 182 lá nó nár sháraigh, agus tugadh neamhaird ar thréimhsí ba ghiorra ná 182 lá.

Tá an córas nua ón 10 Aibreán 2005 níos simplí. Is amhlaidh go ndéantar na laethanta "barrachais" uile a chreidiúnú mar chéatadán den bhliain. Mar shampla, tabharfaidh 91 lá, arb ionann é agus ráithe, nach mór (24.93% le bheith cruinn) 24.93% de sheirbhís bhliana don fhostaí, de bhreis ar cibé líon de bhlianta iomlána seirbhíse atá acu, fiú más lú ná 182 lá líon na laethanta barrachais – mar sin níl feidhm ar bith leis an riail 182 lá ón 10 Aibreán 2005. Mar sin, is é seo a leanas an fhoirmle a úsáidtear chun an céatadán den bhliain a chreidiúnófar don fhostaí a ríomh: 91 lá (sa chás seo) roinnte ar 365 = 24.93%. Cuir san áireamh go n-úsáidtear 365 lá chun an iomarcaíocht a ríomh in ionad 364 lá mar ab amhlaidh roimhe sin.

37. Cad is comhiomarcaíocht ann i gcomparáid le gnáthiomarcaíocht?

De ghnáth ciallaíonn comhiomarcaíocht iomarcaíocht ar scála mór. Ar a laghad, ní mór 20 duine a bheith fostaithe, agus cúigear díobh a bheith déanta iomarcach. I gcásanna áirithe, d'fhéadfadh lucht saothair iomlán a bheith á ndéanamh iomarcach.

Éilítear sa reachtaíocht infheidhme, an tAcht um Chosaint Fostaíochta 1977, go rachfaí i gcomhairle leis an Aire Fiontair, Trádála agus Nuála agus le hionadaithe fostaithe 30 lá ar a laghad sula ndéantar oibrithe iomarcach. Is reachtaíocht ar leith é sin ó na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967 go 2007. Gheofar ón Roinn treoirleabhar ar leith ar an Acht um Chosaint Fostaíochta 1977, ina mínítear comhiomarcaíochtaí.

Faoi na rialacháin leasaitheacha den 21 Nollaig 2000 (Rialacháin um Chosaint Fostaíochta na gComhphobal Eorpach 2000) is féidir gearán a dhéanamh leis an gCoimisinéir um Chearta gur sháraigh fostóir Alt 9 nó 10 d'Acht 1977 i dtaca leis an riachtanas dul i gcomhairle le hionadaithe fostaithe agus gach faisnéis ábhartha a thabhairt dóibh.

38. An bhfuil fostaithe i scéimeanna FÁS/FP/JI i dteideal íocaíocht iomarcaíochta?

Tá. Ar choinníoll go gcomhlíonann siad na gnáthchritéir, tá siad i dteideal íocaíocht iomarcaíochta a fháil ón gcuideachta/eagraíocht a fhostaíonn iad. De thoradh comhaontú le FÁS, is faoin bhfostóir a bhíonn sé i gcónaí iad a íoc, seachas an Roinn tríd an gCiste Árachais Shóisialaigh. Ansin tugann an Rannóg Íocaíochtaí Iomarcaíochta an aisíocaíocht chuí don fhostóir.

Nóta: Ní mhaítear gur léirmhíniú dlíthiúil iad na Ceisteanna & Freagraí seo ar na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967 go 2007, ná ar aon reachtaíocht fostaíochta eile.

39. An gá don fhostóir foirm iarratais iomarcaíochta, RP50, a chur isteach, nuair a bhíonn an teidlíocht reachtúil iomarcaíochta á íoc le fostaí/fostaithe cáilithe?

Ní aisíoctar costais iomarcaíochta i gcás inarb é an 1 Eanáir 2013 nó dá éis an dáta dífhostaíochta ar chúis iomarcaíochta (dá réir sin, ní féidir a thuilleadh éileamh a dhéanamh ar líne ar aisíocaíocht iomarcaíochta maidir le haon iomarcaíocht dá sórt). Ar ndóigh, ní dhéanann sé difear do theidlíocht an fhostaí ar chnapshuim iomarcaíochta reachtúil ón bhfostóir, deireadh a bheith curtha leis an aisíocaíocht iomarcaíochta.

Ag cur na nithe thuas san áireamh, ní gá a thuilleadh foirmeacha iarratais RP50 a chur isteach, ná aon fhoirm eile, chuig an Roinn i dtaca le hiomarcaíochtaí ina n-íocfaidh an fostóir an teidlíocht reachtúil iomarcaíochta le fostaithe cáilithe. Mar sin féin, ba chóir go gcinnteodh fostóirí go bhfaigheann siad cruthúnas gur íocadh an chnapshuim reachtúil le fostaithe, agus go gcoimeádfaidís é, agus go gcuirfí cóip den doiciméadú sin ar fáil don fhostaí nó do na fostaithe i dtrácht.

Last modified:26/09/2014
 

 Foirmeacha Iarratais

 
 

 Íoslódáilí