An tAcht Fostaíochta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2018


Print page



  

An tAcht Fostaíochta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2018
Cúlra
Shínigh an tUachtarán an tAcht Fostaíochta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2018 (Acht 2018) an 25 Nollaig 2018, i ndiaidh gur tugadh é tríd an Oireachtas an 19 Nollaig. Tiocfaidh an tAcht i bhfeidhm an 4 Márta 2019. Déantar líon beag athruithe suntasacha ann ar an reachtaíocht um chearta fostaíochta.
Tá Acht 2018 mar fhreagairt don ghealltanas atá i gClár an Rialtais reatha “chun dul i ngleic leis na fadhbanna a chruthaíonn ócáidiú méadaithe na hoibre agus chun rialáil oibre neamhbhuaine a threisiú”.
Is é príomhchuspóir an Achta chun feabhas a chur ar shlándáil agus intuarthacht uaireanta oibre dóibh siúd ar conarthaí neamhshlana agus iad siúd a oibríonn uaireanta inathraithe.
Cén reachtaíocht atá á leasú ag Acht 2018?
Chun príomhchuspóir Acht 2018 a bhaint amach, tá athruithe á ndéanamh ar na píosaí reachtaíochta seo a leanas, agus leagtar sonraí amach fúthu ag “Cad iad na Príomhathruithe?” thíos:
  • An tAcht um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis), 1994   
  • An tAcht um Eagrú Ama Oibre, 1997 
  • Acht um Chaidreamh san Áit Oibre, 2015
 Anuas ar an méid thuas, tá an deis á tapú chun athruithe a dhéanamh ar an dá phíosa eile reachtaíochta (a liostaítear thíos). Cé nach bhfuil na hathruithe seo i gceartlár fhócas an Achta, tá siad á n-éascú san Acht seo. Tá na hathruithe atá á ndéanamh ar an Acht um Pá Íosta Náisiúnta an-suntasach i measc fostóirí áirithe. Leagtar amach sonraí faoi na hathruithe seo ag “Athruithe Eile” thíos.
  • An tAcht um Dhífhostú Éagórach, 1997 
  • An tAcht um Pá Íosta Náisiúnta, 2000

 

Cad iad na príomhathruithe?

 

1. Athruithe ar an Acht um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis), 1994

 

Ráiteas i dtaobh téarmaí fostaíochta

Ráiteas “Lá 5”: Caithfidh an fostóir fógra a thabhairt don fhostaí i scríbhinn, laistigh de chúig lá i ndiaidh fostaíocht a thosú, ar na croíthéarmaí fostaíochta seo a leanas:
1.       ainmneacha iomlána an fhostóra agus an fhostaí;
2.       seoladh an fhostóra;
3.       fad ionchasach an chonartha, i gcás conradh sealadach, nó an dáta deiridh más conradh téarma sheasta an conradh;
4.       ráta nó modh ríofa phá an fhostaí;
5.       an líon uaireanta an chloig a bhféadfadh an fostóir súil réasúnta a bheith leis a oibreoidh an fostaí in aghaidh an ghnáthlae oibre agus na gnáthsheachtaine oibre. 
Leanfaidh na téarmaí fostaíochta eile is gá a thabhairt don fhostaí faoin Acht um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis), 1994 a bheith ag teastáil laistigh den tréimhse reatha dhá mhí.  
Cionta nua
Tá dhá chion nua á dtabhairt isteach. 
(i)             Beidh fostóir a dteipeann air nó uirthi, gan chúis réasúnta, chun an ráiteas 5 Lá a sholáthar d’fhostaí laistigh de mhí amháin i ndiaidh fostaíocht a thosú, ciontach i gcion. 
(ii)            Beidh fostóir a sholáthraíonn faisnéis bhréagach nó mhíthreorach d’aon turas nó go meargánta mar chuid den ráiteas 5 Lá ciontach i gcion. 
Éilimh ar an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre (an CCÁO)
Is féidir le fostaithe nach bhfaigheann ráitis ar a gcroíthéarmaí fostaíochta laistigh d’am éileamh a thabhairt a fhad leis an CCÁO agus is féidir luach saothair a mhéid le ceithre seachtaine a bhronnadh orthu. Caithfidh gur sholáthair fostaí seirbhís leanúnach mhíosa don fhostóir sin sula mbíonn siad i dteideal an t-éileamh a thabhairt. 
Cosaint in aghaidh pionósú
Tugtar isteach san Acht Fostaíochta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2018 forálacha nua (alt nua 6C in Acht 1994) chun fostaithe a chosaint in aghaidh pionósú i ngeall ar a gcearta a agairt faoi Acht 1994. Níl aon fhoráil ann faoi láthair do phionósú faoi Acht 1994.   
Foráiltear sna forálacha nua nach ngearrfaidh fostóir pionós nó nach ndéanfaidh fostóir bagairt ar phionósú i ngeall ar 
(i)         Aon cheart a agairt faoin Acht
(ii)         Cur in aghaidh gnímh le dea-intinn atá neamhdhleathach faoin Acht seo (e.g. diúltú chun bheith i mbun comhcheilge chun conarthaí fostaíochta a bhrionnú)  
 
iii)        Fianaise a thabhairt in aon imeachtaí faoin Acht seo (e.g. bheith mar fhinné do dhuine éigin a thugann faoi chás faoin Acht san CCÁO nó an Chúirt Oibreachais)
(iv)        Fógra a thabhairt go bhfuil sé ar intinn aon cheann den mhéid thuas a dhéanamh.

Glactar leis, mura gcruthaítear a mhalairt gur ghníomhaigh an fostaí atá ag dul sa tóir ar chás pionósaithe leis an CCÁO nó an Chúirt Oibreachais go réasúnta agus le dea-intinn.
  
Tugtar sainmhíniú ar phionósú tríd is tríd sa reachtaíocht nua agus is éard is ciall leis aon dochar do théarmaí agus coinníollacha fostaíochta an fhostaí, an méid seo a leanas ina measc:
(a) fionraí, leagan as nó dífhostú nó bagairt ar fhionraí, leagan as nó dífhostú,
(b) ísliú céime nó caillteanas deise d’ardú céime,
(c) aistriú dualgas, athrú ar láthair nó áit oibre, laghdú ar
p nó athrú ar uaireanta oibre,
(d) aon disciplín nó iomardú a ghearradh nó a riar
pionós eile (pionós airgeadais ina measc), agus
(e) comhéigean nó imeaglú.

Is féidir le fostaí a chreideann gur gearradh pionós air nó uirthi i ngeall ar cheart a agairt faoi Acht 1994 (arna leasú) cás a thabhairt a fhad leis an CCÁO. Is é an sásamh uasta is féidir le hOifigeach Breithnithe an CCÁO a bhronnadh faoin bhforáil seo luach saothair ceithre seachtaine. 
  1. Athruithe ar an Acht um Eagrú Ama Oibre, 1997
Toirmeasc ar Chonarthaí Náid Uaireanta
Leasaítear Alt 18 den Acht um Eagrú Ama Oibre, 1997 (an AEAO) chun conarthaí náid uaireanta a thoirmeasc seachas faoi na cúinsí seo a leanas:  
-          Nuair is obair de chineál ócáideach an obair;
-          Nuair a dhéantar an obair faoi chúinsí éigeandála; nó
-          Obair ghearrthéarmach faoisimh chun gnáth-asláithreacht a chumhdach don fhostóir.  
Íocaíocht íosta chúitimh faoi chúinsí áirithe
Leasaíonn Acht 2018 Alt 18 den AEAO lena fhoráil go mbeidh an íocaíocht chúitimh reatha faoi réir íocaíocht nua íosta trí huaire ráta náisiúnta íocaíocht chúitimh san uair den phá nó trí huaire an ráta íosta san uair den phá a leagtar amach in Ordú Rialaithe Fostaíochta (más ann do cheann agus don fhad sin a bhíonn sé i bhfeidhm). Beidh an íocaíocht íosta nua seo iníoctha gach uair a ghlaoitear fostaí, lena mbaineann Alt 18, isteach go dtí an obair ach nach dtugtar dó nó di na huaireanta oibre a bhfuil súil leo.   
Forálacha Uaireanta Bandáilte
Tugtar isteach in Acht 2018 ceart nua d’fhostaithe nach léirítear réadúlacht na n-uaireanta a ghnáthoibríonn siad ina gconradh fostaíochta. Beidh na fostaithe siúd i dteideal a iarraidh go gcuirfear iad i mbanda uaireanta is fearr a léiríonn na huaireanta a d’oibrigh siad i gcaitheamh tréimhse thagartha 12 mhí. 
Conas a oibreoidh foráil na nUaireanta Bandáilte?
Iarrfaidh fostaí i scríbhinn go gcuirfear é nó í sa bhanda ábhartha uaireanta. Tugtar ceithre seachtaine don fhostóir chun breithniú a dhéanamh ar an iarraidh. Foráiltear san Alt do chosaintí réasúnta d’fhostóirí iarraidh fostaí a dhiúltú ar aon cheann de na cúiseanna seo a leanas:  
a.         ní thacaíonn na fíricí le héileamh fostaí, 
b.         d’imir drochathruithe suntasacha tionchar ar an ngnólacht (e.g. conradh tábhachtach a chailleadh),
c.         cúinsí éigeandála (e.g. bhí ar ghnólacht dúnadh mar gheall ar thuile), nó 
d.         nuair a bhí na huaireanta a d’oibrigh an fostaí mar gheall ar chás a bhí sealadach, i bhfírinne (e.g. cumhdach d’fhostaí eile a bhí ar saoire mháithreachais).
Nuair a dhéantar an t-éileamh a cheistiú nó a dhiúltú, is féidir leis an bhfostaí é a chur faoi bhráid an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre (an CCÁO) go ndéanfar idirghabháil nó breithniú air. Má fhaigheann an tOifigeach Breithnithe i bhfabhar an fhostaí, is éard a bheidh i gceist leis an sásamh ná go gcuirfear iad sa bhanda cuí uaireanta. Níl fáil ar aon fhoirm eile de shásamh. Déanfar achomharc in aghaidh cinneadh Oifigeach Breithnithe leis an gCúirt Oibreachais. 
Díolúine i dtaobh comhaontuithe comhchoiteanna
Ní bheidh feidhm ag an alt maidir le fostóir a d’iontráil i socrú uaireanta bandáilte trí chomhaontú trí chómhargáil lena bhfostaithe. Is amhlaidh atá seo lena aithint i roinnt earnálacha, an earnáil mhiondíola ach go háirithe, go ndearnadh comhaontú ar na socruithe uaireanta bandáilte idir an fostóir agus na fostaithe agus go raibh ag éirí go maith leo. Ní chuirfidh na forálacha nua isteach ar na socruithe seo ná ar haon chomhaontuithe sin a dhéantar a chómhargáil amach anseo.   
Is tábhachtach a chuimhneamh nach bhfuil oibleagáid ar fhostóir chun uaireanta oibre a chur ar tairiscint i seachtain nach raibh súil leis go n-oibreodh an fostaí nó nuair nach bhfuil an gnólacht ar oscailt.   
Ní bheidh ar fhostaithe reatha fanacht 12 mhí i ndiaidh go gcuirtear tús leis an bhforáil seo lena lorg go gcuirfear iad i mbanda uaireanta. Ón 4 Márta 2019 ar aghaidh, is féidir le fostaí a chreideann nach léirítear ina gconradh na huaireanta a d’oibrigh siad go comhsheasmhach le 12 mhí de sheirbhís anuas lena bhfostóir, a iarraidh go gcuirfidh an fostóir sin iad i mbanda uaireanta ina léirítear na huaireanta níos fearr a d’oibrigh siad go rialta.  
Is iad na bandaí uaireanta a leagtar amach in Acht 2018:
Banda
Ó
Chuig
A
3 huaire an chloig nó níos mó
Níos lú ná sé huaire an chloig
B
6 huaire an chloig nó níos mó
Níos lú ná 11 uair an chloig
C
11 uair an chloig nó níos mó
Níos lú ná 16 huaire an chloig
                     D
16 huaire an chloig nó níos mó
Níos lú ná 21 uair an chloig
E
21 uair an chloig nó níos mó
Níos lú ná 26 uair an chloig
F
26 uair an chloig nó níos mó
Níos lú ná 31 uair an chloig
G
31 uair an chloig nó níos mó
Níos lú ná 36 uair an chloig
H
36 uair an chloig nó níos mó
 
  
  1. Athruithe ar an Acht um Chaidreamh san Áit Oibre, 2015 
Fógraí íocaíochta seasta
Leasaítear in alt 19 d’Acht 2018 an sainmhíniú ar “cion ábhartha” in alt 36(5) den Acht um Chaidreamh san Áit Oibre, 2015 le cion a áireamh faoi alt nua 6B san Acht um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis), 1994. Ceadóidh seo do chigire an CCÁO fógra íocaíochta seasta a eisiúint, mar  mhalairt ar imeachtaí ionchúisimh a thosú, nuair a bhíonn forais réasúnta ag an gcigire lena chreidiúint go ndearna duine cion, i.e. gan an ráiteas scríofa a sholáthar ar chroíthéarmaí fostaíochta laistigh den am a fhorordaítear nó trí fhaisnéis bhréagach nó mhíthreorach a sholáthar d’aon turas nó go meargánta mar chuid den ráiteas.
Athruithe Eile
Cén reachtanna fostaíochta eile atá á leasú ag Acht 2018?
 
  1. Athruithe ar an Acht um Dhífhostú Éagórach, 1997
Faoi láthair, níl na cumhachtaí ag Oifigigh Bhreithnithe an CCÁO iallach a chur ar fhinnéithe freastal ar éisteacht chun fianaise a thabhairt maidir le cásanna a tionscnaíodh faoin Acht um Dhífhostú Éagórach, 1977 (an Acht DÉ).  Tá cumhachtaí ag an CCÁO iallach a chur ar fhinné faoi reachtaíocht eile um chearta fostaíochta agus ceartóidh an leasú a dhéanfar ar an Acht an aimhrialtacht seo. Foráiltear sa leasú go bhfuil an fhianaise a thugann finné ag éisteacht um Dhífhostú Éagórach ag an CCÁO nó ag an gCúirt Oibreachais faoi phribhléid. Foráiltear, de bhreis air sin, go bhfuil finné a bhfuil iallach air nó uirthi chun freastal ar an éisteacht nó chun faisnéis ábhartha a sholáthar, agus nach ndéanann amhlaidh, faoi dhliteanas ionchúisimh.
 
  1. Athruithe ar an Acht um Pá Íosta Náisiúnta, 2000
Foráiltear san Acht um Pá Íosta Náisiúnta faoi láthair do rátaí pá íosta náisiúnta níos ísle do dhaoine óga agus oiliúnaithe.  Foráiltear in Acht 2018 d’athruithe ar na rátaí seo, mar seo a leanas:
  1. Tá na rátaí á simpliú ina rátaí simplí, aoisbhunaithe san Acht bunaithe ar aois agus taithí, agus
  2. Tá deireadh á chur leis an úsáid a bhaintear as rátaí oiliúnaí.
Leagtar amach éifeacht na n-athruithe seo sna táblaí thíos.
Rátaí Pá san Uair (na hAchtanna um Pá Íosta Náisiúnta, 2000 agus 2015)
 
Rátaí Pá san Uair (na hAchtanna um Pá Íosta Náisiúnta, 2000 agus 2015)
Catagóir fostaí
Ráta san Uair
01/01/2019
Catagóir Fostaí
(ón 4 Márta 2019)
Ráta san
 
Uai
r
 
o
isb
 
 
 
hainteach ón 4 Márta 2019)
Oibrí Taithíoch Fásta
€9.80
Oibrí Taithíoch Fásta
€9.80
Faoi 18 mbliana
€6.86
Faoi 18
€6.86
Sa chéad bhliain i ndiaidh dháta na chéad fhostaíochta os cionn aois 18 mbliana
€7.84
Aois 18 mbliana
€7.84
Sa dara bliain i ndiaidh dháta na chéad fhostaíochta os cionn aois 18 mbliana
€8.82
Aois 19 mbliana
€8.82
Ó Mhárta, caithfidh duine a thosaíonn fostaíocht den chéad uair ag aois 20 bliain nó níos sine an ráta iomlán pá íosta náisiúnta (PÍN) €9.80 a fháil.
 
Rátaí Oiliúna*
 
 
Ón 4 Márta 2019, ar aghaidh, cuirfear deireadh leis na rátaí Oiliúna (beidh na rátaí infheidhme aoisbhunaithe, faoi mar atá thuas, nó an ráta iomlán €9.80.
An chéad tréimhse tríú cuid
€7.35
An dara tréimhse tríú cuid
€7.84
An tríú tréimhse tríú cuid
€8.82
*D’oiliúint nó staidéar a dtugtar faoi le linn gnáthuaireanta oibre os cionn 18 mbliana d’aois.   

 

Last modified:28/02/2019