Stádas Fostaíochta


Print page

 

Feachtas Féinfhostaíochta Bréagach na Roinne
Tá feachtas faisnéise poiblí á reáchtáil ag an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí chun feasacht a ardú faoi fhéinfhostaíocht bhréagach in Éirinn. Is mian leis an Roinn a chinntiú go bhfuil oibrithe agus fostóirí ar an eolas gur féidir linn cinneadh a sholáthar maidir le stádas fostaíochta an duine aonair. Ciallaíonn sé seo gur féidir leis an Roinn cinneadh a dhéanamh cibé an bhfuil duine ina fhostaí nó féinfhostaithe - i gcás ina bhfuil sé seo i gceist.

Tugtar forbhreathnú gairid ar fhéinfhostaíocht bhréagach anseo, le heolas maidir leis an tionchar a bhíonn aici ort, agus conas is féidir leis an Roinn cuidiú leat chomh maith le naisc chuig seirbhísí úsáideacha eile.

Cad is féinfhostaíocht bhréagrach ann?
Is caidreamh fostaíochta í féinfhostaíocht bréagach a chruthaíonn an chuma go bhfuil duine féinfhostaithe nuair atá an duine sin, i ndáiríre, ina fhostaí díreach de chuid struchtúr gnó nó corparáideach.

Cad é ÁSPC?
Déanann an chuid is mó d'fhostóirí agus d'fhostaithe (os cionn 16 agus faoi 66) ranníocaíochtaí Árachais Shóisialaigh Pá-Choibhneasta (ÁSPC) isteach sa Chiste Árachais Shóisialaigh. Baintear úsáid as an airgead sin ansin chun íocaíochtaí coimirce sóisialta a mhaoiniú.

Íocann an chuid is mó de dhaoine atá fostaithe agus féinfhostaithe an ráta ÁSPC aonair céanna, rud is ionann agus 4 faoin gcéad de d'ioncam. I gcás fostaithe, áfach, déanann an fostóir ranníocaíocht ÁSPC breise de suas le 10.85 faoin gcéad. Má tá tú san aicme fhéinfhostaithe níl aon ranníocaíocht ÁSPC fostóra ann toisc go bhfuil tú ag obair duit féin.

Tá réimse leathan sochar ar fáil ón Roinn do dhaoine a íocann ÁSPC. Braitheann do theidlíocht do na sochair seo ar:

  • An aicme ÁSPC a íocann tú, agus
  • Coinníollacha na scéime leasa shóisialaigh a shásamh.

Dá bhrí sin, tá sé tábhachtach go bhfuil a fhios agat cén aicme ÁSPC a íocann tú agus go bhfuil sé ceart don obair a dhéanann tú.

Tá 11 aicme ÁSPC éagsúla ann. Íocann formhór na bhfostaithe san earnáil phríobháideach agus seirbhísigh phoiblí áirithe ÁSPC Aicme A. Má tá tú féinfhostaithe, íocann tú ÁSPC Aicme S.

Cad iad na hiarmhairtí a bhaineann le féinfhostaíocht bhréagach?
Tá sé tábhachtach do chuid oibre a aicmiú go cruinn mar fhostaíocht nó mar fhéinfhostaíocht, toisc go mbíonn tionchar aige sin ar na sochair agus na híocaíochtaí leasa shóisialaigh a bhfuil tú i dteideal dóibh. Mar shampla, má tá tú san aicme fhéinfhostaithe tá seans ann nach mbeidh tú incháilithe do Shochar Cuardaitheora Poist (cé go bhféadfá a bheith in ann iarratas a dhéanamh ar Liúntas Cuardaitheora Poist) nó b'fhéidir nach mbeifeá i dteideal pá saoire. Bíonn tionchar aige freisin ar do theidlíochtaí faoi reachtaíocht um chearta fostaíochta, lena n-áirítear, mar shampla, teidlíocht do íosrátaí pá reachtúla, duillín pá a fháil, tréimhsí sosa, laethanta saoire poiblí agus teidlíochtaí saoire bliantúla agus cosaint i gcoinne dífhostú éagórach.

Má chreidim gurb é seo mo chás, cad ba cheart dom a dhéanamh?
Má chreideann tú go bhfuil tú féinfhostaithe go bréagach, is féidir leat teagmháil a dhéanamh le Rannóg Scóipe na Roinne (sonraí teagmhála thíos) ag a bhfuil an t-údarás dlíthiúil cinntí a dhéanamh ar do stádas fostaíochta faoin Acht Leasa Shóisialaigh (Comhdhlúthú) 2005 (arna leasú).

Cad a dhéanaim más fostóir mé?
Féadfaidh fostóirí teagmháil a dhéanamh leis an Roinn freisin chun cinneadh a lorg.

Cad iad na critéir a úsáidtear chun stádas fostaíochta a chinneadh *?
Níl na téarmaí "fostaithe" agus "féinfhostaithe" sainmhínithe i ndlí. Tá treoir curtha ar fáil ag na cúirteanna áfach. Chun cinneadh a dhéanamh, breathnaíonn an Roinn ar réaltacht na hoibre agus an chaidrimh oibre idir tú féin agus an chuideachta a bhfuil tú ag obair léi/aici. Ní héard a thugann na páirtithe ar a gcaidreamh an rud is tábhachtaí; is í réaltacht an chaidrimh oibre an rud is tábhachtaí.

Tugann an liosta thíos na critéir a úsáideann an Roinn chun cinneadh a dhéanamh maidir le do stádas fostaíochta. Is chun críocha treorach amháin an liosta seo. Ní gá duit na critéir seo go léir a shásamh le go gcinnfí mar fhostaithe nó mar fhéinfhostaithe tú. Tá tuilleadh eolais faoi na critéir a úsáidtear le fáil anseo.

Baineann an méid seo a leanas le duine atá fostaithe:

  • Tá sé/sí faoi smacht dhuine eile (fostóir);
  • Faigheann sé/sí pá seasta / seachtainiúil / míosúil seasta;
  • Soláthraíonn sé/sí saothar agus sin amháin;
  • Ní féidir leis/léi an obair a chur amach ar fochonradh;
  • Tá ‘comhfhreagracht oibleagáide’ aige nó aici, rud a chiallaíonn go bhfuil dualgas ar an bhfostóir obair a thairiscint agus go bhfuil dualgas ar an bhfostaí obair a dhéanamh;
  • Ní soláthraíonn sé/sí trealamh/ábhair don obair;
  • Tá sé/sí i dteideal pá breoiteachta/saoire;
  • Faigheann sé/sí cumhdach árachais ón bhfostóir;
  • Oibríonn sé/sí líon réamhshocraithe uaireanta in aghaidh na seachtaine;
  • Baintear cáin óna bpá faoi ÍMAT.

 
Baineann an méid seo a leanas le duine atá féinfhostaithe:

  • Bíonn a ngnó féin acu;
  • Bíonn riosca airgeadais ann don duine;
  • Féadfaidh sé/sí obair a chur amach ar fochonradh;
  • Níl ‘comhfhreagracht oibleagáide’ aige nó aici, agus níl dualgas air nó uirthi obair ar leith a dhéanamh;
  • Soláthraíonn sé/sí an trealamh riachtanach don obair;
  • Faigheann agus comhaontaíonn sé/sí praghas don obair;
  • Níl sé/sí i dteideal saoire le pá;
  • Soláthraíonn sé/sí a c(h)umhdach árachais féin;
  • Tá smacht aige/aici féin ar a gcuid uaireanta oibre féin chun obair a chomhlíonadh;
  • Tá sé/sí cláraithe le haghaidh cánach féinmheasúnaithe agus caithfidh sé/sí a gcuid tuairisceán féin chomhdú.

Cad a tharlaíonn nuair a iarraim cinneadh?
Déantar cásanna a tharchur chuig Cigire Leasa Shóisialaigh chun stádas fostaíochta an duine a fhiosrú. Déanann Rannóg Scóipe na Roinne cinneadh agus aird aici ar thuairisc an chigire agus ar *raon iomlán na dtáscairí arna achoimriú sa n raon iomlán táscairí a achoimrítear sa Chód Cleachtais maidir le Stádas Fostaíochta nó Féinfhostaíochta Daoine a Chinntiú.

Féach na sonraí iomlána maidir le cinneadh a fháil ar do stádas fostaíochta anseo.

Teagmháil leis an Rannóg Scóipe
An Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí
Teach Gandon
Sráid Amiens
Baile Átha Cliath 1
Éire
D01 A361
Teil:                       (+353) 1 673 2585 (9am-5pm)
Rphost                  scope@welfare.ie

Chun tuilleadh eolais a fháil ar an obair a bhíonn ar siúl ag an Rannóg Scóipe, téigh chuig: www.welfare.ie/Scope

Cad é ról an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre (WRC)?
Soláthraíonn Caidreamh san Áit Oibre faisnéis maidir le cearta agus oibleagáidí caidrimh thionsclaíochta faoi reachtaíocht fostaíochta agus comhionannais na hÉireann.

D'ainneoin an méid a deir do chonradh, má cheapann tú gur fostaí tú agus má tá gearán agat faoin gcaoi a bhfuiltear á gcaitheamh leat maidir le cearta fostaíochta nó le cúrsaí comhionannais, féadfaidh tú é a chur in iúl don Choimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre.

Téigh chuig: http://www.workplacerelations.ie/en/Complaints_Disputes/Refer_a_Dispute_Make_a_Complaint/.

Naisc úsáideacha eile:

Chun tuilleadh eolais a fháil maidir le ÁSPC, téigh chuig: www.welfare.ie/PRSI

Má tá tú féinfhostaithe agus tuilleadh eolais uait maidir le ÁSPC, téigh chuig:
http://www.welfare.ie/ga/Pages/Self-Employed-Contributions.aspx.

Tá tuilleadh eolais maidir le féinmheasúnú do dhaoine féinfhostaithe ar fáil ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim; https://www.revenue.ie/ga/self-assessment-and-self-employment/index.aspx

 

Last modified:01/05/2018